बदलता खो-खो

या भागात आपण जुन्या खो-खो चा आणि त्यातील बदलत्या नियमांचा आढावा घेऊया.

१९१४ मध्ये डेक्कन जिमखाना पुणे येथे या खेळाचे स्पर्धात्मक आयोजन करण्यात आले व खो-खो खेळाला नियमांच्या सुत्रा मध्ये बांधण्यात आले. त्यानंतर अखिल महाराष्ट्र शारीरिक शिक्षण मंडळातर्फे खो-खो खेळाच्या प्रसार व प्रचाराचे काम देश पातळीवर केले गेले. तसेच राष्ट्रीय स्तरावर खो-खो स्पर्धेचे आयोजन करण्यास प्रारंभ झाला. १९६० मध्ये खो-खो फेडरेशन ऑफ इंडिया ची स्थापना झाली. सर्वप्रथम १९६०-६१ साली खो-खो फेडरेशन ऑफ इंडिया ची पहिली पुरुष महिला गट राष्ट्रीय अजिंक्यपद स्पर्धा पार पडली. त्याच वर्षी अखिल महाराष्ट्र शारीरिक शिक्षण मंडळातर्फे सुद्धा राष्ट्रीय स्पर्धेचे आयोजन केले होते. अशा रीतीने त्या एकाच वर्षात दोन राष्ट्रीय स्पर्धेचे आयोजन केले गेले. नंतर मात्र तसे काही घडले नाही. तेव्हापासून या गटाच्या ५३ राष्ट्रीय स्पर्धा झाल्या. या काळात खो-खो खेळाच्या मैदानाच्या मोजमापात एकूण चार वेळा बदल केले गेले. प्रथम १९६० च्या आधी, दुसऱ्यांदा kkfi स्थापन झाल्यावर, तिसऱ्यांदा १९८३ साली तर चौथ्यांदा १९९५ मध्ये.

१९६० पूर्वी स्पर्धांमध्ये एक गडी बात केल्यास प्रतिस्पर्धी संघास दोन गुण दिले जात होते तसेच प्रत्येक फाऊल साठी अर्धा गुण वजा केला जात होता. त्यामुळे सामना जिंकल्यानंतर आक्रमण चालू ठेवल्यास व त्या आक्रमणात जास्त फाऊल झाल्यास काही वेळेस विजयी संघ सुद्धा पराभूत झालेला दिसत होता. यामुळे हा नियम बदलला गेला व प्रत्येक बाद गड्यास एक गुण हा नियम तयार करण्यात आला व आजतागायत यात कोणताही बदल नाही. १९९० पर्यंत सर्व स्पर्धा या ७ मिनिटाचा एक डाव असे चार डाव मिळून खेळल्या जात होत्या.त्यानंतर १९९० मध्ये औरंगाबाद येथे झालेल्या फेडरेशन कप खो- खो स्पर्धेपासून एक डाव ९ मिनिटाचा करण्यात आला.  

आता मात्र २०२१ मध्ये पुन्हा एकदा खो-खो लीग सात मिनिटांची एक डाव असा खेळविण्याचा घाट घातला जात आहे. या साठी विचार विनिमय न करता हा बदल करण्याचे जाहीर करण्यात आले. नेमके याच वेळी अवघे फुटबॉल विश्व एका बातमीने ढवळून निघालेे. ती बातमी अशी की युरोपातील काही मातब्बर फुटबॉल क्लब यांनी एकत्र येऊन त्यांनी वेगळी युरोपियन सुपर लीग स्थापन करण्याची घोषणा केली.या माहितीचा संदर्भ अशासाठी इंग्लंडमधील फुटबॉल रसिकांच्या आंदोलनामुळे या नव्या लीगमधून इंग्लंडच्या मातब्बर संघाना माघार घ्यावी लागली. या वरून फुटबॉल खेळाला जो लोकाश्रय लाभला आहे,याची कल्पना येते. अर्थात आपल्या खेळाच्या बाबतीत असा दबाव टाकणे जरी शक्य नसले तरी खो-खो खेळाडू, खो-खो प्रेमी व रसिक, खो-खो साठी कार्यरत असणाऱ्या विविध संस्था एकत्र आल्यास आपण हे सहज करून दाखवू शकतो.

                                                      - शानूल देशमुख

अवश्य वाचा मागील भाग खो-खो आणि महाराष्ट्र
अवश्य वाचा या मालिकेतील शेवटचा भाग तुलना बदलत्या नियमांची

टिप्पण्या

  1. Prasad Khairnar२६ एप्रिल, २०२१ रोजी ९:४५ AM वाजता

    Nice blog

    उत्तर द्याहटवा
  2. Unknown२७ एप्रिल, २०२१ रोजी ६:५३ AM वाजता

    खूपच सुंदर आणि परिपूर्ण माहिती, माहितीद्वारे मराठमोळ्या खो-खो खेळाचे महत्व समजण्यास निश्चित उपयोग होतो, विशेषतः मोबाईल,टिव्हीच्या गर्तेत अडकलेल्या नव्यापिढीला ही माहिती देण्यास खूप उपयोग होणार आहे, फक्त एक विनंती आहे कि खो-खो खेळाचे काही चित्तथरारक व्हिडीओ असतील,रंगतदार लढती असतील तर त्या जरूर शेअऱ कराव्यात...खूप चांगला पुढाकार मनापासून शुभेच्छा..

    उत्तर द्याहटवा

टिप्पणी पोस्ट करा

या ब्लॉगवरील लोकप्रिय पोस्ट

Olympic आणि खो-खो

इमेज
मागील वर्षी होणारे Tokyo Olympic कोरोना मुळे यावर्षी आयोजित करण्यात आले. 23 जुलै रोजी याचा दिमाखदार उद्घाटन सोहळा पार पडला तो प्रेक्षकांच्या अनुपस्थितीत. या covid-19 च्या काळात आयोजन करणे हे मुळातच कठीण काम होते. ते त्यांनी करून दाखवले याबद्दल त्यांचे कौतुक.  असो, आपण आपल्या मूळ विषयाकडे वळूया. Olympic मध्ये खो-खो खेळाचा समावेश कधी होणार हा प्रश्न कित्येक वर्ष अनुत्तरीत आहे, व पुढे तो किती वर्ष राहील हे कोणी सांगू शकणार नाही. कारण खो-खो खेळाचा समावेश Asian Games व Olympic मध्ये व्हावा हे, दूर दृष्टीचा कायमच अभाव असलेल्या पदाधिकऱ्यांना असे कधी वाटलेच नाही. ( खो-खो तील पदाधिकारी दूर दृष्टी कोणत्या क्षेत्रात वापरतात हे सर्वशृत आहे. ) काही वेळी खेळांमध्ये फक्त असोसिएशन ची चूक असते असे नाही, तर कधी संघटकांचा ( खेळातील विविध संस्था चालवणारे ) आडमुठे पणा खेळाच्या प्रसाराच्या आड येतो. पण खो-खो च्या बाबतीत असे नाही, येथे सर्वस्वी चूक ही असोसिएशन आणि त्यामधील पदाधिकरी यांचीच आहे. कबड्डी आणि खो-खो दोघेही भारतीय मातीतील खेळ. कबड्डी एशियाड पर्यंत पोहोचू शकली ती असोसिशनच्या आणि स्व. बुवा सा...
अधिक वाचा

तुलना बदलत्या नियमांची

इमेज
जुन्या आणि नव्या खो-खो नियमांची तुलना करणे गरजेचे. संघ रचना जुन्या नियमा प्रमाणे राष्ट्रीय स्पर्धेपर्यंत एका संघात १२ खेळाडू व आंतरराष्ट्रीय स्पर्धेत १५ खेळाडू तसेच १ प्रशिक्षक व १ संघ व्यवस्थापक आहेत नव्या नियमा प्रमाणे एका संघात १५ खेळाडू आणि १ प्रशिक्षक, १ सहाय्यक प्रशिक्षक आणि १ संघ व्यवस्थापक असतील. बोनस पॉइंट जुन्या नियमा प्रमाणे खो-खो मध्ये कुठलेही बोनस पॉईंट दिले जात नाही. नव्या नियमा नुसार खुंट मारून किंवा सूर मारून गडी बाद केल्यास अतिरिक्त एक गुण. संरक्षक संघाचा खेळाडूने ३ मिनिटापेक्षा जास्त संरक्षण केल्यास त्याच्या संघास एक गुण अधिक दिला जाईल. पंच मंडळ जुन्या नियमानुसार एका मैदानावर १ पंच प्रमुख, २ पंच व १ गुणलेखक, १ सहाय्यक गुणलेखक आणि १ वेळाधिकारी यांची नियुक्ती असते. नव्या नियमानुसार एका मैदानावर १ पंच प्रमुख, २ पंच, २ सहाय्यक पंच, १ गुणलेखक, ३ सहाय्यक गुणलेखक आणि १ वेळाधिकारी असतील. संरक्षण जुन्या नियमा प्रमाणे तीन खेळाडूंची एक तुकडी मैदानात येते. एकूण नऊ खेळाडू तीन तुकड्यांच्या क्रमाने संरक्षणास येतात. नव्या नियमा प्रमाणे प्रथम ३ खेळाडू मैदानात येतील व त्यातील एक गडी बा...
अधिक वाचा